De autonomie van mede-overheden

27-06-2009 - door PvdA Gedeputeerde Dick Buursink

Er is een interessante beweging gaande in bestuurlijk Nederland. Naar aanleiding van het voornemen van het Kabinet, om een deel van de begrotingsproblematiek te dekken door een greep uit de kas van de medeoverheden. Daarbij is gesteld dat provincies zich bij ‘hun taken’ moeten houden en dat ze daarvoor teveel geld hebben.
Dat legitimeert dan het Rijk ogenschijnlijk.

Ik geloof niet dat gemeenten en provincies zich hoeven te laten voorschrijven door het Rijk wat hun taken zijn. De wet spreekt over open huishoudingen en dat betekent ook dat het gekozen bestuur van deze overheden bepaalt of, en zo ja hoeveel middelen ze in willen zetten.

Dat autonomie van de medeoverheden is vastgelegd in Europese Wetgeving.

Het Europese Handvest inzake lokale autonomie is helder. Dat is ook ondertekend door de lidstaat Nederland en die heeft dat Handvest ook van toepassing verklaard voor de provincies.
Ik citeer een paar zaken uit de pre-ambule van het Handvest:

Overwegende dat het recht van burgers deel te nemen aan het openbaar bestuur een van de democratische beginselen is die alle lidstaten van de Raad van Europa gemeen hebben;

Ervan overtuigd dat dit recht op lokaal niveau op de meest rechtstreekse wijze kan worden uitgeoefend;

Ervan overtuigd dat het bestaan van lokale autoriteiten met werkelijke verantwoordelijkheden een vorm van bestuur mogelijk maakt dat zowel doeltreffend is als dicht bij de burgers staat;

Zich ervan bewust dat de bescherming en versterking van lokale autonomie in de verschillende Europese landen een belangrijke bijdrage levert tot het ontstaan van een Europa gebaseerd op de beginselen van democratie en decentralisatie van macht;

Verklarend dat dit het bestaan van lokale autoriteiten noodzakelijk maakt die beschikken over op democratische wijze tot stand gekomen besluitvormende organen, die in hoge mate autonoom zijn met betrekking tot hun bevoegdheden, de wijze waarop die bevoegdheden worden uitgeoefend en de financiën die voor deze uitoefening vereist zijn.


Ik ga u niet vermoeien met alle wetteksten die hier onder liggen maar ik wil er een nadrukkelijk noemen. Dat is artikel 9 waarin de financiële middelen van de lokale overheden aan de orde zijn.

Lid 2. De financiele middelen van de lokale autoriteiten dienen evenredig te zijn aan de bevoegdheden zoals die zijn vastgelegd in de grondwet of de wet.

Voor lokale autoriteiten kan ook regionale autoriteiten worden ingevuld. Nederland heeft dit handvest ook van toepassing verklaard voor de Provincies.

Feitelijk is het recht van de ‘open huishouding’ vastgelegd in de wet en mijns inziens handelt het Kabinet in strijd met de wet, als daar gedacht wordt dat het Rijk kan vaststellen waar Provincies zich mee bezig mogen houden en welke geldmiddelen ze daarvoor inzetten.

Lijkt me een leuke kluif voor bestuursjuristen om hier de messen eens over te slijpen.