Jeugdzorg in Zweden: wat valt op?

24-09-2010 - door PvdA Statenlid Nick Zwart

Onlangs was de commissie Jeugd, Sociale Infrastructuur en Cultuur in Zweden. Doel was om uit eerste hand te horen hoe de jeugdzorg in Zweden georganiseerd is. De commissie sprak met bestuurders, directeuren, beleidsadviseurs en jeugdzorgmedewerkers. Wat daarbij opvalt is het belang van de organisatie van de overheid.

Zweden kent veel relatief kleine gemeentes. Maar deze gemeentes zijn wel in hoge mate autonoom. Gemeentes bepalen zelf hoeveel belasting zij willen heffen en waar zij de belasting aan willen besteden. De nationale overheid stelt voorschriften en richtlijnen. Misschien vanwege de koppeling met de belastingen is de betrokkenheid bij de lokale politiek in Zweden groot, de bezetting van gemeenteraden en colleges is voor onze begrippen enorm.

Voor jeugdzorg betekent dit dat deze geïntegreerd is in de totale sociale zorg van de gemeente. Via de gemeente liggen er verbindingen naar huisvesting en arbeidsvoorziening, in het geval dat het gaat om jongeren. Medische zorg is er, ook voor kinderen, via de regionale overheid. Jeugdzorg staat niet op zichzelf. In Zweden worden kinderen met problemen in hun eigen thuissituatie begeleid door medewerkers van de gemeente. Kinderen die niet thuis kunnen blijven worden ondergebracht in pleeggezinnen. Er komen ook wel kinderen en jongeren terecht in tehuizen of instellingen, maar in de Zweedse context lijkt het dan te gaan om gesloten jeugdinrichtingen.

Zweden telt eigenlijk maar één grootstedelijk gebied: de stad en provincie Stockholm met 2 miljoen inwoners. In het grootstedelijk gebied worden alternatieve vormen van jeugdhulp aangeboden. Medewerkers van bijvoorbeeld Fryshuset, een soort verbrede YMCA, organiseren projecten waarin rondhangende jeugd op straat wordt opgezocht. De 'Bridgebuilders' zoeken jongens op en gaan activiteiten met hen ondernemen om hen een duidelijk mannelijk rolmodel te geven, de 'United Sisters' vormen groepen om meisjes aan te sporen om hun vragen en problemen te uiten. Deze meiden gaan als vrijwilligers 's avonds de straat op om met rondzwervende meiden contact te leggen.

In groter Stockholm bevindt zich ook hier en daar een familiecentrum, een soort consultatiebureau met een zachte, impliciete koppeling naar maatschappelijk werk. Het bezochte centrum werkt in een buitenwijk waar vrijwel alleen nog allochtonen wonen. De methode van 'family group conference', die bij het centrum leek te passen, werd hier niet meer gebruikt omdat deze tijdrovend en omslachtig zou zijn. Opvallend bij dit werkbezoek waren de voordelen van integratie van jeugdhulp met andere vormen van ondersteuning op sociaal-maatschappelijk gebied, onder één verantwoordelijkheid. Wat niet weg neemt, dat er  in stedelijke gebieden kennelijk behoefte is aan bijzondere vormen van private hulpverlening.