Lezing Herman Wijffels

09-10-2009 - door PvdA Statenlid Ineke Baas

Op 8 oktober hield Herman Wijffels, daartoe uitgenodigd door de UT-professoren Jacques Troch en Olaf Fischer, de jaarlijkse Governance lezing van de faculteit Management en Bestuur van de Universiteit Twente.

Herman Wijffels, voormalig RABO-bank-voorzitter, SER-voorzitter en Wereldbank vice president, voormalig lid van landelijk Innovatie Platform, belichtte de crisis en de oplossing daarvoor vanuit een aantal perspectieven: de economisch/financiële, de ecologische en de ethisch-morele hoek. Hij pleitte voor een integrale economische benadering, waarmee hij bedoelde dat ecologische, sociale èn duurzaamheidsaspecten nauw met elkaar verweven zijn en dat daarom een integrale benadering noodzakelijk is om er ook op termijn economisch goed uit te komen.

Dat betekent dat bij de ontwikkeling van een nieuw product onontkoombaar nagedacht moet worden over hergebruik na de bruikbaarheid van het product. Dat vergt toepassing van het cradle to cradle principe of serieuze pogingen dat optimaal te benaderen in alle innovatieve investeringen. Hij liet er geen twijfel over bestaan dat oplossingen die niet een optimalisatie waren van alle drie genoemde elementen geen schijn van kans hebben op enige termijn tot echte oplossingen te leiden voor de economische crisis.

Deeloplossingen met meer van hetzelfde uit het ‘oude denken’, wereldwijde concurrentie van allen met allen, persistent geloof in het marktmechanisme als panacee voor alles, zouden lijden aan dezelfde ‘eenzijdig ego-gerichte rationaliteit’ (oftewel: fop de massa, grijp de kassa-moraal) die de huidige crisis veroorzaakt heeft. Hij achtte het politieke elan in Nederland op dit moment onvoldoende om tot een sociaal-economische omwenteling te inspireren. In de huidige overheidsmaatregelen voor crisisbestrijding bespeurde hij de nodige bijziendheid en miste hij de overtuiging om een integrale aanpak effectief te stimuleren met de vele miljoenen die worden ingezet op stimulering van innovatie en economie.

Hij gaf ook aan dat het in Europa best anders kon, onder meer verwijzend naar het Duitse voorbeeld. Daar krijgen particuliere decentrale toeleveranciers van duurzaam opgewekte stroom een prijs voor de aangeleverde waar die hoger is dan de prijs die men per kuub betaalt voor gebruik van stroom. Zo stimuleert men een decentrale, duurzame energieproductie en -voorziening. De mogelijkheid om te sturen op een dergelijke ontwikkeling is met de recente verkoop van de Essent-aandelen aan RWE uit handen gegeven.

Nederland zou het Duitse systeem ook op grote schaal kunnen invoeren, maar het blijft onduidelijk waarom dat niet gebeurt. Hier wordt de heilloze weg van onderzoek naar CO2-opslag gevolgd, die, aldus Wijffels, niet tot een oplossing zal leiden. Wel past het de ‘fossiele lobby’ om deze vermeende oplossing te blijven propageren in plaats van gebruiks van andere milieuvriendelijker energiebronnen verder te ontwikkelen, waarvoor de kennis in principe volop aanwezig is, onder andere inTwente.

Voor met name (kleinere) MKBedrijven kan investeren in verduurzaming van producten of processen op korte termijn tot een zogeheten prisoners’ dilemma leiden: investeren in duurzame ontwikkeling kan op korte termijn tot een concurrentienadeel leiden als niet iedereen dat doet. Verduurzaming van de economie zal dus niet vanzelf gaan. De overheid kan die stimuleren door eenvoudigweg aan alle economische subsidies de harde voorwaarde van integrale aanpak, van expliciete positieve score op ecologische verduurzaming te stellen.

Hij betreurde het, overigens ook op economische gronden, dat het landelijk Innovatieplatform miljoenen inzet op economische stimulering zonder expliciet als voorwaarde te stellen dat het beoogde product ook een ecologisch gunstige impact heeft.

In de glossy folders van het regionale Innovatie Platform Twente wordt veel gerept over duurzame economische ontwikkeling. In de praktijk betekent dat een economische ontwikkeling die de tand des tijds mogelijk een tijdje doorstaat, maar niet een ontwikkeling stimuleert die voldoet aan de Brundtland-definitie van niet-uitputtend gebruik van grondstoffen en zorg voor het milieu. Er gaan miljoenen om in de Twentse Innovatieroute, met veel overheidsstimulering van uit Regio en Provincie. Wordt het niet eens tijd dat de ‘o zo groene’ provincie Overijssel laat zien dat zij wèl het politieke elan heeft dat door Wijffels elders in Nederland zo node wordt gemist? Dat ze niet volstaat met een fooi aan subsidies aan ad hoc initiatieven uit het Energiepact, maar werkelijk streeft naar integrale duurzame economische ontwikkeling? Dat kan relatief eenvoudig door met ingang van 2010, het nieuwe begrotingsjaar, aan haar subsidies voor economische ontwikkeling expliciet de eis te stellen eist dat het product of proces dat die subsidie krijgt zowel economische als ecologisch voldoende en liefst goed scoort.