De verkoop van een heilig huisje

07-05-2009 - door PvdA Statenlid Jan Jaap Kolkman

Een jaar geleden - in juni 2008 - stemde PvdA Overijssel tegen de verkoop van Essent. Een meerderheid van Groen Links, CDA, VVD en ChristenUnie stemde toenvoor. We hadden destijds goede redenen voor onze tegenstem. In de eerste plaats vonden we de marktsituatie te onoverzichtelijk, in de tweede plaats vonden we dat de noodzaak van schaalvergroting nog onvoldoende duidelijk was gemaakt.

Op dat moment waren we de enige PvdA-statenfractie in het land, die tegenstemde. Van Den Haag geen geluid, maar via een Overijsselse CDA-gedeputeerde hoorde ik dat de PvdA in Noord-Brabant verbaasd was dat wij onder die omstandigheden nog steeds in het college van Gedeputeerde Staten mochten zitten (de PvdA Overijssel heeft twee gedeputeerden in het College van Gedeputeerde Staten)

Inmiddels werd het november 2008. Er kwam een stappenplan voor de verkoop op tafel dat spoorde met de door de Staten aangenomen verkoopstrategie. We hebben toen tegen een motie van afkeuring van de SP gestemd, omdat het hier niet anders betrof dan de uitvoering van een meerderheidsbesluit. In dezelfde maand was er mondeling overleg tussen de Kamer en Minister, waarbij overduidelijk bleek dat de Kamer een sterk netwerkbedrijf wilde, dat gesteld werd dat liberalisering van de energiemarkt een feit was en dat er geen aanwijzingen, zelfs geen signalen werden afgegeven dat de Kamer de splitsingswet en de energiewet zou terugdraaien.

Daarmee ontstond langzaamaan een situatie waarin het leveringsbedrijf van Essent vooral zou moeten gaan concurreren met bedrijven zoals Oxxio, Electrabel en de Nederlandse Energie Maatschappij en dat de resterende activiteiten - zoals een energiehandelshuis in Zwitserland, goed voor 2/3 van de winst van Essent - geen activiteiten zijn die noodzakelijkerwijs in handen van de Overheid moeten zijn.

En toch… het bleef knagen, want nutsbedrijven zijn toch heilig voor de PvdA?

We hebben in maart 2009 ons uiteindelijke standpunt bepaald. Op een principiële tegenstemmer - Nick Zwart - na waren we bereid tot verkoop, mits er garanties waren met betrekking tot betaalbaarheid, leveringszekerheid en duurzaamheid van energie. De eerste twee waren eigenlijk al getackeld, door het wettelijke kader voor vaststelling van de energieprijzen en het in overheidshanden blijven van het netwerkbedrijf. Het derde punt duurzaamheid echter niet. Afgesproken werd dat het belangrijkste was dat ver substantieel geïnvesteerd moest worden vanuit de Essentgelden in een verduurzaming van de energie in Overijssel, en dat er een duurzaam energiebedrijf moest worden opgericht.

De onderhandelingen met coalitiepartner CDA verliepen eigenlijk heel voorspoedig. Henk Kerkdijk, mijn counterpart bij het CDA, begreep mijn positie en ook binnen zijn fractie was men niet zo maar akkoord. Uiteindelijk konden we het eens worden over de volgende punten:

• Een provinciale duurzame energie(participatie)maatschappij voor provinciale overheidsparticipatie in coördinatie, productie, afstemming, financiering en kennisdeling
• Het juridisch contractueel laten vastleggen van de afspraken tussen Essent en RWE over de miljardeninvesteringen van Essent in duurzame energie in Nederland, incl. boeteclausule.
• Het inzetten van de Essent gelden voor een duurzaam Overijssel.

Het laatste punt bleek voor onze fractie toch een struikelblok: het bedrag moest gespecificeerd worden. Het CDA en vooral ook de VVD wilde onder geen beding een voorschot nemen op uitgaven zonder integrale afweging – maar voor ons waren harde garanties voor duurzaamheid een stricte voorwaarde voor verkoop. Het overleg zat muurvast.

Overleg tussen onze gedeputeerde Dick Buursink en ´hun` Theo Rietkerk bracht uitkomst. CDA-woordvoerder Henk Kerkdijk en ik werden het eens om de Essent gelden te koppelen aan het versnellen van de doelstelling om de CO2 uitstoot niet in 2020 maar reeds in 2017 met 30% gereduceerd te hebben.

Tijdens de Statenvergadering ontstond rumoer over de uitleg die Gedeputeerde Staten gaf aan de laatste motie, maar nadat zij ook onze versie onderschreven konden we met opgeheven hoofd en met zeven voor en twee tegen voor de verkoop van het leveringsbedrijf van Essent stemmen.