Autonomie provincies ter discussie

02-05-2009 - door PvdA Gedeputeerde Dick Buursink

We zijn weer een advies rijker. De Raad voor de Financiële Verhoudingen heeft onderzoek gedaan. Dat is haar taak en dat doet ze wel vaker - deze keer onderzocht de raad de financiering van wettelijke taken in de provincies. Zoals alle overheden hebben ook de provincies wettelijke taken zoals jeugdzorg, openbaar vervoer en waterveiligheid. Aan deze - deels - wettelijke taken draagt de Rijksoverheid bij, de provincie krijgt daarvoor geld via het provinciefonds en speciale doel-uitkeringen.

De conclusie van het onderzoek: De provincies geven wel 600 miljoen euro per jaar meer uit dan ze voor de wettelijke taken nodig hebben. Er is meer geld dan nodig is voor de wettelijke taken en dus – zo stelt de Raad - kan het Rijk wel 600 miljoen euro besparen op de bijdragen aan de provincies. Een fantastische ‘als-dan’ redenering.

Het bijzondere van dit advies is de redenering die wordt gevolgd. De vraag die wordt gesteld is: wat is het primaire takenpakket van de provincies en wat is er gemiddeld genomen per inwoner nodig voor de uitvoering van die taken. Wat de provincies buiten deze wettelijke taken aan eigen beleidskeuzes uitgeven, wordt niet relevant bevonden. Autonoom beleid uit eigen middelen dus!

Want de Provincie heeft naast de bijdragen van het Rijk natuurlijk ook haar eigen geld - denk aan bijvoorbeeld opbrengsten uit de Onroerend Zaak Belasting , de opcenten op de wegenbelasting, divident op aandelen in nutsbedrijven - en is voor de besteding van dit geld geen verantwoording schuldig aan de Rijksoverheid.

Ondertussen verwacht het Rijk wel dat de Provincie op allerlei terreinen als medefinancier optreedt - dat is de praktijk van alledag. Als provincies aandringen op de aanpak van knelpunten op het rijkswegennet, dan is de eerste vraag van de Minister van Verkeer en Waterstaat, “wat draagt de regio zelf bij? Zo verwacht de Minister van Jeugd en Gezin dit jaar een bijdrage van 130 miljoen euro voor de aanpak van de wachtlijsten in de jeugdzorg - een rijksdoel waaraan de provincie zich committeert en waarvoor ze zich meeverantwoordelijk laat maken. Geen ministerie beklaagt zich over het extra geld dat de provincie steekt in rijksdoelen.

Overheden hebben samen een opgave om de samenleving te faciliteren. In het overheidsbeleid is geen scherpe afbakening tussen de wettelijke taken vast te leggen. Soms heeft het Rijk de regie, soms de provincies, en soms de gemeenten. Vaak nemen twee overheden de verantwoordelijkheid. Maar vast staat dat ze elkaar op moeten zoeken om investeringen optimaler te laten renderen en dat ze dan ook geacht worden om bij te dragen met kennis en geld. Dat kunnen ze alleen als ze allemaal ook enige ruimte hebben voor autonome keuzes.

En dat is dan de kwestie.

Als de lijn van de Raad voor de Financiële Verhoudingen wordt gevolgd, worden provincies gedwongen om niet meer mee te financieren in het oplossen van maatschappelijke problemen in hun regio. Als de provincie dat zou doen volgt namelijk afroming van provinciale budgetten: als een Provincie met eigen geld bijdraagt aan een wettelijke taak, wordt er gekort op de bijdrage van de Rijksoverheid.

Ik zie prachtige kansen voor de minister van Financiën bij andere uitvoerders van overheidsbeleid. Schoolbesturen die hun wettelijke taak de komende jaren kunnen financieren uit hun reserves. Universiteiten die gespaard hebben? Gemeenten met grote reserves? Of voorzieningen? Geen bijdragen van het Rijk meer voor de onderwijstaken, bijstandsuitkeringen, laat staan voor de WMO.
In dit rijtje passen ook mooi de Waterschappen die zich steeds breder maken om er voor te zorgen dat ze niet worden overgenomen door provincies.

De vraag waar de beheerder van Provincie en Gemeentefonds, als hoeder van belangen van provincies en gemeenten gebleven is, mag ook gesteld worden.

Of vinden die een greep in onze kassen, uit opportunistische redenen, ook wel mooi?